25 Nisan 2013

Sen Aydınlatırsın Geceyi, Onur Ünlü, 2013


Pınar Farımaz


Bir şiiri anlatamazsınız, şiirler sizin hislerinizi başkasının dilinden anlatmak için vardır ve çoğu kez şairlerle bilinmeyen gizli bir dostluk kurarsınız, onun dilinden kendinizi en iyi anladığınız şairlerle. Sen Aydınlatırsın Geceyi,  Onur Ünlü ’nün son filmi olmasının ötesinde bir Ah Muhsin Ünlü şiiri adeta. O nedenle anlatılması zor ama izleyince aynen yönetmenin şiirlerini okurken söylediğiniz gibi “tam da böyle” dedirten görsel bir metin. İçinde absürt öğeler olan bir filmde gözleriniz doluyorsa yönetmen sizi bir şiirin içine çekmiş demektir. Kitap okurken cümlelerin altını çizenlerden ve bazılarının yanına ufak notlar düşenlerdenseniz, not defterinizle izleyin bu filmi ve altını çizin sahnelerin…

Biz bu hayatta kırmızıya boyalı, birinin her zaman diğerinin taklidi olduğu ritüellere alıştırıldık. Bir şey ille de başkaları nezdinde anlamlı olacaksa, ağdalı bir paketi olacaktı, arka planda bekletilen ve günü gelince rollerini oynayacak onlarca yardımcı oyuncu hazırda bekletilecekti. Evlilik mesela tam da böyle bir şey. Biz evliliklerin, ışıklandırılmış ambiyanslarına, herkesin zamanı gelince bir parçası olduğu ama sadece bizim başımıza geliyormuş gibi yaşanan büyük abartısına alıştırıldık. Şimdi bu filmde bir kusma anını düşünün. Ağızlardan fışkıran safran rengi kusmuklarla bir kadın ve bir erkeğin yan yana olduğu bir anı. Tam bu anda gelen bir evlilik teklifini ve ağzında kusmuk artıklarıyla evlenelim diye onay veren bir kadını. Aslında evlilikler bazen, bu kusma anı kadar sıradan, bu kusma anı kadar sırası gelmiş ya da tam o an gibi bazen denk geldiği için…

Aşka gelince… Sen Aydınlatırsın Geceyi bir aşk temasına sahip ama buram buram aşk kokmuyor. Aşkın en büyük güzellemesi olan şehvetli sevişme sahnelerine de tanıklık etmiyoruz. Ama aşkı anlıyoruz. Bazen birileri en akıllarda olmayan bir anda birbirine sığınıverir, adı aşk olur. Siyah-beyaz bir filmi sanki renkli bir film izliyormuşçasına, siyahın ve beyazın birçok tonunu sanki farklı renklerden geçiyormuşçasına izlettiren yönetmen, aşkı da en sahici dille veriyor. Hayatta da olduğu gibi zaman duruyor mesela ama dünya dönüyor. İki kişilik bir aşk romantizmine saplanıp geri kalanı unutmuyorsunuz, aşktan nasibinizi alıyor ama hayatta herkesin payına düşen “bir kez yalan söyleme hakkının” da aşkın içinde ne kadar gerçek bir şey olduğunu farklı iki ayrı hikayede yakalıyorsunuz. Zaten böyle böyle anlıyorsunuz bazı yalanların diğerlerinden daha anlaşılabilir olduğunu…

Herkesin bu hayatta bir endişesi var bir de yaşadıklarından arta kalan korkuları. Bu filmde, yönetmenin şiirlerinde de rastladığımız ölüm vurgusu sık sık karşınıza çıkıyor. Herkesin kanadı bir yerinden kırık bu filmde, bu kasabanın annelerine ne olmuş diyorsunuz.  Tüm kasaba annesiz büyümüş gibi, o yüzden kimsenin sığınacak yeri yok. Biri birini vursa, arkasından ağlayacak kimsesi yok gibi kasabadakilerin. O yüzden mi bilinmez herkes birbirini vuruyor bu kasabada. Bazen av tüfeğiyle, bazen yalanlarıyla, bazen sadece vurması gerektiği için. Ama hayatın her alanında birilerinin bir kere de olsa rastladığı o adamlar ölmüyor bu filmde. Vursan da ölmüyor. Yine bir şiirden anladığınız gibi anlıyorsunuz, o adamların aslında hiç ölmediklerini. Kötüye yapılan bir vurgudan ya da kötülük bitmez klişesinden yola çıkılmıyor burada, ölüme kafayı takmayanlar için hayat ne denli umarsız yaşanabiliyor onu görüyorsunuz. O adamların gücünü, ölümsüz bir hayat illüzyonundan aldıklarını anlıyorsunuz. Ölüm bilinci olmadan yaşanan hayatlar devam ettikçe, mahallenin kötü adamları da daim olacak diyorsunuz…

Filmde her sahnenin ardı var. Her bir sahnenin üzerine kaç saat konuşulur diye düşünüyorsunuz. Film bitince de aynen düşündüğünüz gibi üzerine saatlerce konuşuyorsunuz.  Tek isimli ama çok parçalı bir şiir kitabı gibi. Filmden sonra aklınızdan çıkmayan çok şey oluyor. Cemal’in bakışları… Bir kuş vurularak yere düşerken, bir uçağın gökyüzüne yükselişi… Hayatla şiirin arasına giren işkembe… Fonda çalan Mreyte, Ya Mreyte şarkısı ve ah o yıllardır anlatamadığım ama sonunda birinin benim için tam da benim hislerimle anlattığı Orhan Gencebay analizi… Ve en önemlisi, absürt denilen şeylerin aslında o kadar da absürt olmadığı… 


2 yorum:

caner dedi ki...

Tam da edebi film tadında olmuş, kaleminize sağlık.

ali rıza dürü dedi ki...

Değerli yorumlarınız için teşekkürler.