28 Kasım 2013

JİN: KALINAMAYAN DAĞLAR VARILAMAYAN KENTLER - Ali Reza DÜRÜ

Jin, Reha Erdem,2013



       Reha Erdem Sinemasına Kısa Bir Bakış
      Reha Erdem'in 'Beş Vakit' filmiyle başlayan varoluşçuluk, büyüme, ergenlik, ayrıksı olana meyil ve farklı olanı anlama yönelimi giderek olgunlaşıyor. Daha ziyade kadın karakterler üzerinden hikaye anlatıcılığını tercih eden Erdem, kadınların olaylara nasıl tepkiler verdiğini daha çok merak ettiğini ve onların gözünden bakabilmeyi daha çok sevdiğini ifade ediyor. Beş Vakit filminde ergenlik öncesi süreçleri görülen karakterin, Hayat Var filminde ergenliğin içindeki davranışlarını ve Jin filminde ise ergenliğin son yıllarını ve büyümenin hikayesini izleyici karşısına çıkıyor. 

     Jin, müzik seçimleri, ses efektleri, görüntü yönetimi, mekan seçimi ve oyuncu yönetimiyle birlikte ele alındığında gerçek bir 'masal'. Mekan olarak dağlar, ovalar, kayalar, mağaralar, yüksek dağ köyleri, dereler, dik yamaçlar, ormanlar, ağaç tepeleri, oyuklar, obruklar, ayı inleri gibi tamamen doğal mekanlar kullanılmış. Yönetmenin gözü gibi değerli görüntü yönetmeni Florent Herry ise Jin'le beraber tecrübe ve bilgilerinin doruğuna ulaşmış ve çok zor mekanlarda zor ve güzel görüntüler alabilmeyi başarmış. Çok uzun araştırma ve denemeler sonucunda karar verilen çekim mekanları hikayenin orijinal atmosferini yansıtmasa da yine de estetik olarak büyüleyici olduğu söylenebilir. Film, iki sahne dışında tamamen dış mekanda çekilmiş. İki defa çekilen iç mekanlardan birincisi üniformasını çıkarıp sivilleştiği ve Leyla'ya dönüştüğü sahne, ikincisi ise tacize uğradığı ve şehre ulaşmaya dönük hayallerinin tırpanlandığı sahnedir. İki sahne incelendiğinde iç mekan yani ev olarak kullanılan mekanların Jin'de dönüşümler yaratan sahneler olduğu görülür. Ama bu dönüşümler genel anlamda olumsuz dönüşümlerdir. Benliği sarsan ve başkalaşım geçirmesine neden olan bu sahneler mekansal olarak ev-iç mekan algısına bağlanmış.  

     Yönetmenin A Ay'la başlayan sinema serüveninin tamamında hikayenin odak noktasında insan bulunur. 12 yaşındaki Yekta, esnaf Selim, amnezi geçiren Ali, Yıldız, Ömer, Yakup, Hayat, Kosmos, Neptün ve son olarak Jin.  Herkes doğal dengenin bir parçası olarak ve insan- doğa dengesini en iyi şekilde koruyarak ipeğe, böceğe  dokunan hassas karakterlerdir. Çıplak varlığıyla insan odaklı bir bakış açısı var yönetmenin. 

     Jin, Doğa ve Mücadele
     Giriş bölümünde de biraz bahsedildiği gibi Jin de Erdem'in diğer karakterleri gibi kent hayatıyla değil doğal yaşamla daha iyi ilişkiler kurmuş karakterlerin hikayesini anlatır. Ama Jin'de kurulan bu ilişkinin biçimiyle ilgili önemli bir farklılık bulunur, önceki filmlerinde doğa bir arınma bölgesi iken Jin için bir mücadele ve sığınma alanıdır. Bu açıdan doğayla kurulan ilişkinin biçiminde büyük bir farklılık vardır. Yönetmenin giderek filmlerinde daha çok dış mekan kullandığı da dikkat çekiyor. Jin'de bu oran filmin yüzde 95'ine ulaşıyor neredeyse. Jin, genç yaşta mücadele etmek için sığındığı dağlarda varoluşunu tamamlamaya, anlamlandırmaya ve sorularına yanıt bulmaya çalışır. Kendisi gibi diğer mücadele arkadaşlarıyla birlikte dağlarda yaşar ama bir gün oradan ayrılır ve kendisine sığınacak bir köy/kent aramaya başlar. Sığındığı yer yaşam alanlarından öyle uzaktır ki helikopter ve savaş uçaklarının sesi dışında günlerce hiçbir ses duymadan gece gündüz yürümeye koyulur. Bombalar, mermiler altında yürümeye devam eder. Atılan her mermiyle doğanın bir parçası daha yok olup gider. Bir geyik ölür mesela ya da ağaçlar devrilir, kayalar yıkılır mesela ya da binlerce karınca yuvalarında imha edilir, ayılar ürperir mesela ya da eşekler dağ başında vurulup çürümeye yüz tutar. Atılan mermi, bomba ve yok edici bütün mühimmatlar hedef gözetilen kişi dışında doğanın dengesini ve bütünlüğünü de tahrip eder.

     Bombalar ve mermilerden kaçmak için her sığındığı mağara veya kaya dibinde Jin'e bir vahşi hayvan eşlik eder. Bir ayı gelir önce mesela, sonra yılan, yaban kedisi, geyik gelir mesela, kartal gelir, kaplumbağa ya da eşek gelip ona eşlik eder ve hatta onu korur. Doğayla kurduğu iletişim onun aslında doğanın bir parçası olduğuna dair hatırlatıcı bir atıftır. Kentte yaşayıp doğaya yabancılaşan insana da bir atıftır aynı zamanda. Jin doğanın içinde yaşayarak canlılarla nasıl bir iletişim kurması gerektiğini öğrenmiş ve bu şekilde canlı kalmayı ve hatta bir ayı ile beraber uçak bombardımanı esnasında aynı mağaraya sığınıp birlikte bu tehlikeyi atlatarak önemli de bir yaşantı deneyimlemişlerdir. Mekansızlık duygusu filmin mekanı olan doğayı oldukça ön plana çıkarmış ve alternatif bir yaşam önerisi bile olabilecek bir neticeye götürmüştür: Doğadan uzaklaşmayın. 




         Varoluş Sancıları
     Dağdan inmesiyle beraber Jin'in bütün kalkanları kaybolur. Örgüt, aile, devlet. Bunlar hepsi silinir. Sırtındaki silahı da bıraktığı anda bütünüyle kalkansız ve artık tehlikelere daha açık hale gelir. Üniformalıyken "Bacım" diye seslenen çoban, sivil kıyafetlerle gördüğü Jin'e rahatsızlık verecek yakınlık göstermeye çalışır. Üniformalı ve silahlıyken kendine duyduğu güven ile sivil kıyafetli güveni arasında da fark var. Sivilleştiği anda baş kaldırdığı sisteme karşı daha kolay yakalanabileceği ve ondan daha fazla zarar göreceği algısına kapılır. Köyden insanlarla karşılaştığı anda ismi, memleketi, kadınlığı, ten rengi, şivesi ve kimliksizliği sorun oluşturmaya başlar. Eve girerek kıyafetlerini aldığı 'Leyla'nın karakterine bürünür. Kendi adı olan Jin, açık olarak bir etnik grup ve bölge belirttiği için gizlenme şansı bırakmaz. Ama Leyla ismi nötr bir isim olarak onun hayatını daha kolaylaştırıyor. Jin ile Leyla arasında gelgitler yaşayarak varoluşunun dar koridorlarında yürür. Köye inmesiyle birlikte para tekrar lazım olur, uzun zaman sonra parayı kullanmak zorunda kalır. Kimlik konusu da benzer şekilde  asker çevirmelerinde zorunu olarak bulundurulması gereken bir materyaldir ama Jin para gibi kimliğe de sahip değildir. Bu çıktığı yol Jin için bir büyüme, olgunlaşma bir kendi iradesini gerçekleştirme yolculuğudur. Ama aynı zamanda kırsal yaşantısıyla çelişkiler dolu yeni bir yaşam alanıdır. Kıyafet aldığı evden aynı zamanda bir coğrafya kitabı ve para alması, Leyla ismini kazanması ve dantelli tayt konusundaki tereddütleriyle birlikte o dağ evi Jin'in varoluşunda önemli bir yer kaplar. 

     Varoluşunu tamamlamak üzere gitmek istediği o kent dağlara  o kadar uzaktır ki oraya bir türlü varamaz. Buna para, erkekler, karakol gibi unsurlar engel olur. Dağdan inip de korunaklı şemsiyesinden mahrum kalınca her türlü tehlikenin ortasında bulur kendini. Çocuklaşır adeta, kadın gibi algılansa da o kendi cinsiyetinin farkında değildir, cinsiyetsiz ve kimliksizdir. Ama bu hatırlatıcılar sıkça onun karşısına çıkar. Bu noktadan sonra varmak istediği yerin olmak istediği yer olmadığını kavrar ve tekrar doğaya doğru yola koyulur. Üniformasını giyer ve silahını kuşanır yeniden. Ama üniformanın üzerine giydiği mavi yeleği, dantelli taytı ve spor ayakkabısıyla çıktığı o uzun yolculuğun sonunda artık hiçbir zaman eskisi gibi olamayacağının işaretleridir. Doğaya geri döndüğünde içindeki kızgınlığın getirdiği bir edayla hırçın ve zalim olmaya çalışır, kurtarmak için mağaraya götürdüğü yaralı askere su vermez mesela, bütün isyanını ona yansıtır. Ama uzun sürmez bu katı tutumu çünkü içindeki dünya sevgiden yanadır. Askeri tedavi ettikten sonra serbest bırakır. Asker kente doğru yola koyulduğunda arkasından uzun uzun bakar, çünkü kendisinin varmak için çıktığı yolculuğa şimdi o asker çıkıyordur, ama asker kolaylıkla kente varabilecekken Jin oraya bir türlü varamamıştır. Aynı dağın zirvesinde geçirdikleri bir geceye rağmen yaşamları arasındaki uçuruma bakmaktadır aslında. Hayat, sistem bir tarafa şehre kolayca gidebilme imkanı sunarken diğer tarafı oraya bir türlü vardıramamıştır. 

     Jin bocalayan güçlü bir karakterdir. Her insanın belli süreçlerde içine düştüğü bocalama evresine girmiştir. Dağla kent arasında, kadın olmakla çocuk olmak arasında, devletten yana olmak ve devlet karşıtı olmak arasında, insanla hayvan arasında, barışla savaş arasında bocalamaktadır. 
     


http://www.kuledibi.org/'da yayınlanmıştır.

10 Kasım 2013

RÜZGARLAR: SESLERİ GÖRMEK - Ali Reza Dürü

Rüzgarlar, Selim Evci, 2012




11'e 10 Kala ve Babamın Sesi filmlerinden gördüğümüz sesleri kaydetmek teması Rüzgarlar'da bir defa daha karşımıza çıkıyor. Biçimsel olarak güzel parantezler açan bu tekniği anlaşılan sinemada daha da göreceğiz.

Gökçeada'ya ses toplamak için giden Murat adanın dinginliği, sessizliği, telaşsızlığı, zamanın başka bir formunu görür ve kendini adaya ait hissetmeye başlar. Sesleri kaydetmeye başladıkça adanın tarihine de tanıklık etmeye başlar. Geçmişten gelen ses kayıtlarının tarihi ortaya çıkarması izleyici için yeni bir durum değil tabi ama dedim ya biçimsel açıdan zengin bir teknik. Madam Styliani ile tanışıklığı da ses kayıtları esnasında olur ve Madam Styliani Murat'a bütün bir ada tarihini anlatmaya başlar. Kayıtlarda muhafaza edilecek olan bu kayıtlar çok sonradan da filmin süreçlerini belirleyecektir. Madam Styliani öldükten sonra adaya gelen torunu Eleni de aslında yıllardır uğramadığı adanın bambaşka bir yönünü görmüş olur. Murat'ın ses kayıtları sayesinde ise hem kendi geçmişine hem de adanın geçmişine doğru uzun bir yolculuğa çıkar. 

Film gerçek bir hikayeden alındığı için yer yer belgesele yakınlaşmış. Ses kayıtları da bu belgelemenin aracı haline dönüşmüş. Yönetmen film sonrası yaptığı söyleşide bunun adadaki hemen herkesin başından geçmiş bir hikaye olduğunu vurguladı. Karakterlerin iç dünyalarına eğilen yönetmen, filmde içi daralmış bir kuşağın geçmişle bağlantılı olarak bugünkü psikolojisine yer veriyor. 

Murat sesçidir, İstanbul'da Galata Kulesi'nin dibinde bir evde oturmaktadır ama şehrin telaşı, hızı, sesleri, karmaşasını bir sesçi olarak en iyi o bildiği için dingin bir mekan arayışı içindedir ve tam da bu ihtiyacını cevap olacak olan yer Gökçeada'dır. Aslında son dönem Türkiye sinemasında taşradaki zaman kavramı çokça vurgulanmaya başlandı. Bu durum kentlerin karmaşasına bir tepki olarak da ortaya çıkıyor. Örneğin filmde Murat eşiyle olan problemleri, şehirdeki huzursuzluğu ve endişelerden yorulduğu için taşraya gidiyor hatta belki de sığınıyor. Sığındığı bu taşrada seslere, tarihe gömülür ve kendi içinde  bir yenilenme sürecine girer. 

Filmin alt yapısındaki hikaye önemli ve güzel tabi. Ama filmin altyapısındaki bu hikaye filme yeterince yansıyamamış. Sadece bir çıkış noktası gibi kalmış. Filmin çok ağır ilerleyen temposuyla da birleşince film izlenmesi zor bir eser haline geliyor.





7 Kasım 2013

MOEBİUS-LİBİDONUN SESSİZ MANİFESTOSU - Ali Reza DÜRÜ




MOEBİUS- KİM Kİ-DUK, 2013

Ali Reza DÜRÜ



                Kim Ki-Duk Kore sinemasının en çılgın yönetmeni olarak başladığı sinema serüvenine dünya çapında çılgınlıkları ve cesurluğuyla devam ediyor. Gösterime gireceği zaman yoğun cinsel ve şiddet unsurları sebebiyle tepki alan ve kısmi gösterim hakkı bulan film, Filmekimi 2013 sayesinde Türkiye’de izleyicilerle buluştu. Biletleri ilk günden tükenmesine rağmen belki boş bir koltuk bulunur umuduyla caddelere taşan sinemaseverlerin oluşturduğu kalabalık da görülmeye değerdi üstelik.

                Yönetmenin filmografisinde cinsellik, şiddet ve duygusuzluk, mekansızlık, acı, ikame etme temalarını bolca izliyoruz. ‘Acı’ filminde aile kavramına vurgu yapmış ve aileyi reddeden tavrı simgeleştirmişti. Yönetmenin bir diğer öne çıkan teması ise “kısasa kısas” vurgusu, her şey doğadaki benzeriyle yer değiştirirse dengeler oturur ve belki de o zaman empati kurmak mümkün olur. Fedakar Kız, Zaman, Acı gibi filmlerinde bu kısasa kısas vurgusunun yoğunlaştığı görülür. Aynı zamanda güç kavramı, mazoşist yönelimler, cinsel organlara yönelik obsesyonlar da yönetmenin bilinçaltı havuzunu dolduran diğer temalar olarak sayılabilir. Dünya çapında biraz yasaklı ve zor temalar olduğu için anlaşılmama tehlikesi de taşıyor ama yine de meyve ağacı gibi çalışıp yılda bir film çıkarmayı başararak kendini ispatlıyor.

                Dünya çapında tartışma yaratan son filmi de yine aynı seviyede ama daha spesifik bir kanalda ilerleyen bir film olarak karşımıza çıkıyor. Tüm filmlerinde yer verdiği cinselliği Moebius’te filmin merkezine oturtarak bir ailenin cinsel enerji sebebiyle yok oluşunu anlatıyor. Bu aile tabi toplumun cinsel arzularını yansıtıyor, saplantı düzeyinde yaşanan bütün cinsel temaları.  Filmin hikâyesine bir bakıp arkasından değerlendirmek daha iyi olabilir. Eşini aldatan baba, eşi ve çocuğu tarafından fark edilir. Aldatıldığı için eşinin penisini kesmek isteyen kadın, eşiyle mücadelede güçsüz kalınca içindeki öfkeyi bir diğer penis sahibi olan oğluna yöneltir. Hıncını aldıktan sonra evi terk eder. Penissiz kalan çocuğun hayatı bir anda değişir, sessiz, masum bir ergenlik geçiren çocuk bir anda cinsel organını kaybetmenin yarattığı kaygıyla hırçınlaşmaya, sertleşmeye, öfke kusmaya başlar. Artık sertleşmeyen penisinin yerine kendisi sertleşerek bu enerjiyi alternatif yollarla dışarı atmaya çalışır. Cinsel doyum yaşayamayan çocuk babanın da önerleriyle mazoşist yeni alternatifler keşfeder. Oğlunun durumundan kendini sorumlu tutan baba çözüm yolları arar ve ameliyatla kendi organını oğluna nakleder. Babasından aldığı cinsel organ kadınların yanında sertleşmeyince yeni bir çöküntü yaşanır. Bu çöküntü hem çocuk hem de baba tarafından yaşanır. Bu süreçte geri dönen anne eşinin organının oğluna nakledildiğini öğrenince oğluna ilgi duymaya başlar. Aslında bu ilgi bir beden den ziyade cinsel organa yönelik obsesif düzeyde bir eğilimdir. Bedenlerin, kimliklerin bir önemi yoktur, sadece peni önemlidir ve eğer enerji birikmişse boşaltılmalıdır. Annenin yakınlaşma çabalarından rahatsızlık duyan baba ve çocuk öfke patlamaları yaşamaya başlar. Fakat annesinin yanında organının sertleştiğini fark eden çocuk büyük bir ikileme düşerek annesini arzulamaya başlar. Bu durumu kabullenemediği için bastırmaya çalışır ama rüyalarında bu arzu yeniden ortaya çıkar. Baba ise sebep olduğu bu felaketi daha fazla kaldıramayıp eşini ve kendini öldürür. Bunu gören çocuk ise her şeyin sorumlusu olarak gördüğü ve bedeninde taşıdığı babasına ait penise silah sıkarak intihar eder.

                Açıkça görüldüğü gibi film tam bir hadımlık karmaşası ve Odipus Kompleksi örneğidir. Libidal enerjinin yönelimi üzerine tam bir anti-güzellemedir. Bu kavramlar üzerinden ilerleyerek filmi psikanalitik ve psikososyal açıdan inceleme şansımız olabilir. Cinsel enerjiyi anlamak için Sigmund Freud’un teorileri filme ışık tutabilir. Anne ve babanın yaşadığı durum tam bir hadımlık karmaşası durumudur. Kadınlarda penis kıskançlığı olarak ortaya çıkan bu durumu filmde çok belirgin referanslarla görebiliyoruz. Aldatıldığı için penise düşmanca yaklaşan kadın kendini aldatan kocasıyla baş edemeyince, suçsuz olan ama penis sahibi olan oğluna yönelir. Bu noktada kadın artık kişiye değil organa düşmanlaşmıştır. İçindeki karmaşayla baş edebilmenin tek yolu kaygı nesnesini ortadan kaldırmaktır. Freud,  kadınlarda penis düşmanlığının altında yatan bir sebebin ona sahip olamama olduğunu söyler. Filmde buna benzer bir tema da mevcut. Oğlunun penisini kesen anne, onu yutarak içine alma yöntemini dener ve böylece ona sahip olma ve onu bedeninde taşıma istencini nispeten karşılayabileceğini düşünür. Ama bedeni bunu kabul etmez ve tekrar dışarı çıkarır. Yine psikanaltik açıklamaya göre erkeklerde hadımlık karmaşası, sahip olduğu penisi kaybetme korkusu olarak ortaya çıkar. Baba, ilk günden itibaren içinde taşıdığı suçluluk duygusuyla baş etmek için penis nakli konusunu araştırır. Ama öte yandan bu nakli çok da istemez, suçluluk duygusu ve hadımlık karmaşası birleşir ve baba sağlığını kaybetmeye başlar. Oğluna alternatif orgazm yöntemleri öğreterek kendi içinde hadımlık sürecini hafifletmeye veya ertelemeye çalışır. Ona göre, eğer oğluna sundurğu alternatif yöntemler işe yararsa belki de cinsel organ nakline gerek kalmayabilir. Alternatifler çalışmayınca kendi organını bir çöküntü hissiyle oğluna verir ama kendisi tam br yıkım duygusuna kapılır. Bütün çekiciliğini, gücünü, varlığını ve anlamını kaybetmiş gibi hisseder. Bu durum zamanla onu öfkelendirir, tıpkı oğlunun organını kaybettiği zaman davrandığı gibi hırçınlaşıp saldırganlaşmaya başlar. Çünkü sosyal açıdan penis kavramı erkek tarafından güç ve varlık sembolü olarak algılanır. Toplum içinde, libidal enerjisini atamayan, gücünü yitirmiş erkek işe yaramaz olarak görülür. Çünkü bu algıya göre işe yarayan tek şey penistir. Onu kaybedince her şey gider. Bu sebeple filmin sonunda tüm bunlara sebep olarak  eşine yönelip önce onu öldürür, sonra kendisini. Eşini aldatarak süreci ilk başlatan ve belki de her şeyin tek sorumlusu kendisi olmasına rağmen sadece kendini öldürmeyi düşünmez, ona göre cinse organ katili saydığı eşi de en az kendisi kadar suçludur.

                Çocuğun geçtiği süreçleri ise Odipus Kompleks açısından inceleyebiliriz.  Odipus Kompleksine göre her çocuk erken yaştan itibaren karşı cinsten olan ebeveynini arzular. Bu yüzden çocuklar hemcinslerine karşı kösnül duygular beslerken, karşı cinsten olan ebeveynine karşı arzuyla karışık düşmanlık duyguları da beslemektedir. Filmde bu örneği bir erkek çocuk üzerinden görüyoruz. Ki zaten bu fikrin orijinal kitabında (Kral Odipus, Sophokles)erkek çocuk ve anne örneği vardır. Kim Ki-Duk’un bu metni referans kabul ettiği anlaşılıyor. Babasından nakil aldığı penisinin sadece annesinin yanında sertleşme yaşayabilmesi ancak bu şekilde açıklanabilir. Çocukluk yıllarından itibaren içinden çıktığı, emdiği, sarıldığı bedeni hayatın buhranlı zamanlarında daha çok özlemekte ve arzulamaktadır. Freud’un bu görüşü oldukça tepki çekmiş olsa bile yönetmenin bu fikri dikkat çekici bulduğu anlaşılıyor. Sadece annesiyle beraberken sertleşme yaşayan çocuk bu durumu kabul edilemez bir gerçek olarak gördüğü için bastırarak bilnçaltına atar. Ama rüyalarında bilinçaltı malzeme açığa çıkar ve uyanık bilinçle reddettiği arzularını rüyasında doyurarak bu durumun yarattığı basıncı hafifletir. “Sadece nevrotikler değil, herkes bu sapık, ensest ve cinayet rüyalarını gördüğü için, bugün normal olan insanların, sapmalardan ve Odipus Kompleksinin nesne-yüklerinden geçen bir gelişim seyri izlediği ve bunun normal bir gelişim seyri olduğu, nevrotiklerin sadece, rüya analizi yoluyla sağlıklı insanlarda da bulduğumuz şeyleri ağırlaşmış ve abartılmış bir şekilde yaşadığı sonucuna varabiliriz.” (Freud). Freud’a göre insanlar bu rüyaları görür çünkü içlerinde benzer arzular gizlidir. Öyle ki bu duruma yüzleşmek çok zor olduğu için filmdeki aile başa çıkmak yerine intihar etmeyi tercih etmiştir. Tam da anne babanın ölümü konusunda Freud’un  bir başka önemli tespiti vardır. “Odipus’un suçlarından biri ana ensesti, diğeri ise baba katilliğidir. Bunların, insanlığın ilk toplumsal dini kurumu olan totemizmin ön gördüğü iki büyük suç olması da dikkate değer.”

                Çocuğun, organını kaybettikten sonra babasının sevgilisine yönelmesi de dikkatten kaçmaması gereken bir nokta.  O kadına giderek hem kendi cinsel gücünü görmek istiyor hem de hala penis sahibi olan babasının yerine geçmek istiyor. Böylelikle içine düştüğü çukurdan çıkabilmek için bir yol arıyor. Organ naklinden sonra yine aynı kadına giderek ilk denmeyi onunla yapmak istiyor ve fakat sertleşme sorunu yaşadığı için bu birleşme bir türlü gerçekleşmiyor.

                Bir bütün olarak bakıldığında fetişist düzeyde bir penis teması var. Erkeklerin güç algısına yönelik çok etkileyici bir eleştiri. Erkeklerin cinselliği, kadınları, kendi bedenini ve hayatı algılamasındaki problemleri ve açmazları ve bunların yarattığı manik çöküntüyü hiç diyalog kullanmadan anlatıyor yönetmen. Film boyunca karakterler hep bir orgazm olma telaşı içindedirler. İzleyicinin sınırlarını zaman zaman zorlayan bir penis-orgazm teması vardır. Adeta filmdeki herkes penise tapıyor. Bir çok açıdan sertlik barındıran film, tam bir egemenlik ve güç istenci eleştirisi olarak izleyiciyi tatmin ediyor.




3 Kasım 2013

Sen Aydınlatırsın Geceyi: ASLINDA HİÇ OLMAYAN OLMUŞLUKLAR - Ali Reza DÜRÜ

Sen Aydınlatırsın Geceyi, Onur Ünlü, 2013


Başka Sinema Kapsamında Kasım Ayı boyunca Beyoğlu Sinemasında gösterimi yapılacak olan filmlerden biri de Onur Ünlü imzalı Sen Aydınlatırsın Geceyi. Hiçbir sinemada vizyona girme şansı bulamayan film pek çok festivalden önemli ödüller aldı. Alternatif dağıtım modellerinin geliştirilmesi konusunun tartışılmasını da sağlayan film şu anda tam olarak alternatif bir modelle izleyiciyle buluşuyor. FilmEkimi'nde gösterildiği 3 ayrı salonda da hiç bilet kalmamıştı. Bu sebeple kaçıran izleyiciler Başka Sinema düzenlemesi sayesinde rahat rahat izleyebildiler. 

Sen Aydınlatırsın Geceyi Türkiye sinemasında çok başka bir kategoride değerlendirilebilecek bir film. Yönetmenin daha önceki filmlerini de hesaba katacak olursak bu son filminde kendi tarzı itibariyle oldukça yol kat ettiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Tam anlamıyla fantastik bir türün öncüsü olma yolunda ilerliyor yönetmen. Duvarlardan geçme özelliğine sahip olan anksiyeteli Cemal, gözünden sürekli kan damlayan doktor, zamanı durdurabilen kitapçı kız, uçabilen Yasemin, ölmeyen Numan. Film gerçeküstü bir atmosferde pek de gerçek olmayan bir zamanda ve pek de gerçek sayılamayacak karakterlerle örülüyor. Bu anlamıyla bakıldığında hakikaten filmin çok özel bir yerde durduğunu düşünüyorum. Gerçeküstü bakış açısıyla Onur Ünlü bize birçok konuda farklı bir açı sunuyor. Zamanı durdurmak mesela, böyle bir yetiniz olsa neler yapardınız? Yetişemediğiniz çoktan kalkmış bir uçağı havada durdurmanız siz ona uçamadıktan sonra ne işe yarar? 

George Melies'in bir temsilcisi gibi sinemamızda fantastik kurgu ve hikayeler anlatma peşinde olan yönetmeni kutluyor ve daha bir çok yeni açıyla karşımıza çıkmasını bekliyoruz.





Frances Ha: KAYBEDEN DANSÇININ HİKAYESİ - Ali Reza DÜRÜ

Frances Ha, Noah BaumBach, 2012


Daha önce İf İstanbul ve Altın Koza kapsamında ülkemizde gösterimi yapılan film "Başka Sinema " kapsamında tekrar izleyici karşısına çıktı. Beyoğlu Sinemasının bu yeni projesi kapsamında ay boyunca seçilen filmler çok defa gösterilerek herkesin izlemesine olanak sağlıyor. Kısıtlı vizyon sürelerinin getirdiği alışkanlıklara da bir eleştiri getirmiş oluyor bu durum. 

Frances, 27 yalında amatör bir dansçı olarak yaşamını sürdürmeye çalışır. Arkadaşlarından yaşça büyüktür, ailesinden ayrı yaşar, sevgilisinden ayrıldıktan sonra bir türlü yeni birini bulmaz. İşler yolunda gitmez, dansla ilgili kurduğu hayaller genel anlamda ters gider, insanlara yalanlar söyleyerek kendini ayakta tutmaya çalışan Frances, tam bir tutunma çabası içindedir. Ama gerçek anlamda hayatı zordur. Çevresindeki herkes kendisine tutturduğu yolda istikrarla devam ederken, Frances bunu başaramaz. O hiçbir zaman yıldızlaşamayacak bir dansçıdır. Bir çok filmde bir dansçının başarı hikayesi şeklinde gösterildiği gibi bu filmde karakter hırs yapıp bütün zorlukların üstesinden gelmez. Ne kadar hırs yapsa da onun da bir kapasitesi vardır ve ondan daha yetenekli bir sürü dansçı vardır. Dolayısıyla hırs ve istikrar her zaman başarı getirmez. 

Fransız yeni dalga akımından izler taşıyan bu film aynı zamanda Woody Allen tarzını da yasıtıyor.